Katarzyna Błaszkowska: Hasło „myśl globalnie, działaj lokalnie” jest znane od lat i często wiązane z ekologią oraz troską o planetę. Współczesna urbanistyka także odnosi się do tego podejścia. Rozwój miast ma wpływ na środowisko oraz jakość życia ich mieszkańców. W tym kontekście istotna jest koncepcja rozwoju miast w kierunku ich wnętrza, co sprzyja budowaniu miast krótkich odległości oraz zwrotowi ku lokalności. Czy to właściwy punkt wyjścia do rozmowy o Gdańskich Przestrzeniach Lokalnych?
Anna Fikus-Wójcik: - Zdecydowanie. Wspieranie lokalnych inicjatyw i sąsiedzkich relacji to fundamenty projektu Gdańskie Przestrzenie Lokalne. Jego celem jest poprawa estetyki oraz funkcjonowania przestrzeni, w których mieszkańcy Gdańska spędzają codziennie czas. Projekt realizowany jest przez nasz zespół od dziesięciu lat. Wspólnie z lokalnymi społecznościami wyznaczyliśmy ponad 100 lokalizacji w mieście oraz przygotowaliśmy wytyczne dla 65 z nich. Nasza praca opiera się na wizjach, analizach przestrzennych oraz rozmowach z mieszkańcami, co skutkuje propozycjami zagospodarowania skwerów, zieleńców czy placów osiedlowych.
Każda z analizowanych przestrzeni ma swoje unikalne cechy, potencjał i ograniczenia, ale wszystkie są kluczowe dla mieszkańców i przyczyniają się do wzmacniania lokalnej tożsamości. Ostatnie lata, w tym pandemia COVID-19, pokazały znaczenie lokalności. Piesza dostępność do przestrzeni publicznych, zieleni oraz podstawowych usług jest kluczowa dla bezpieczeństwa i zrównoważonego rozwoju miast.
Co to właściwie oznacza „przestrzeń lokalna”?
- Przestrzeń lokalna to wielofunkcyjna, różnorodna przestrzeń dostępna dla lokalnej społeczności, która buduje jej wspólnotę i tożsamość. Kluczowym aspektem tej przestrzeni jest jej „lokalność”, oznaczająca bliskość oraz dostępność pieszą. Nie odnosimy się tu do przestrzeni ogólnomiejskich. Przestrzenie lokalne są zazwyczaj powiązane z codziennymi usługami, takimi jak szkoły czy przedszkola. Ich piesza dostępność jest istotna, stąd w opracowywanych wytycznych zwracamy uwagę na bezpieczeństwo przemieszczania się oraz niwelowanie barier przestrzennych.
Przestrzenie lokalne mają także znaczenie w kontekście zmian klimatycznych, dlatego w wytycznych uwzględniamy kwestie zazieleniania i retencji, proponując rozwiązania inspirowane naturą.
W ostatnim czasie w projektowaniu przestrzeni publicznych zauważa się przesunięcie w stronę potrzeb lokalnych społeczności. Czy podobnie podchodzicie Państwo do Gdańskich Przestrzeni Lokalnych?
- Poczucie przynależności do miejsca zamieszkania wpływa na zadowolenie z jakości otoczenia oraz spełnianie różnorodnych potrzeb. Przestrzenie publiczne, które są dobrze skomunikowane z usługami oraz otoczone zielenią, są kluczowe dla jakości życia. Dlatego w naszej pracy, poza analizą uwarunkowań, kluczowe jest zrozumienie potrzeb lokalnej społeczności. Przestrzeń, która ma wspierać więzi społeczne, musi uwzględniać postulaty mieszkańców, co często wymaga dialogu i kompromisów.
Projekt Gdańskie Przestrzenie Lokalne ma również wymiar edukacyjny. Staramy się prezentować dobre przykłady, które wspierają miasto w adaptacji do zmian klimatycznych. Przygotowujemy materiały edukacyjne, takie jak teksty, animacje czy kampanie informacyjne, aby mieszkańcy mogli aktywnie uczestniczyć w planowaniu przestrzennym. Jesteśmy obecni na wydarzeniach plenerowych, gdzie rozmawiamy z mieszkańcami o rozwoju miasta.
Czym jest katalog kart Gdańskich Przestrzeni Lokalnych?
- W drugiej połowie 2023 roku Gdańskie Przestrzenie Lokalne zyskały formę katalogu. To zbiór kart z wytycznymi dotyczącymi zagospodarowania przestrzeni, które powstały w ciągu ostatnich 10 lat. Katalog ułatwia korzystanie z tych rekomendacji. Zawiera 38 kart dla każdej z 35 dzielnic Gdańska, wybrane przez rady dzielnic lub opracowane w ramach planów miejscowych. Katalog nie jest zamknięty i będzie rozwijany w miarę rozwoju miasta.
Kto korzysta z katalogu Gdańskich Przestrzeni Lokalnych?
- Celem stworzenia wytycznych w formie kart było wsparcie mieszkańców przy składaniu wniosków do Budżetu Obywatelskiego. Po pierwszych edycjach zauważono wzrost zainteresowania miejskimi siłowniami i placami zabaw, ale brakowało uporządkowanych pomysłów na poprawę jakości przestrzeni sąsiedzkich. Karty z wytycznymi mają na celu koordynację działań oraz zaplanowanie inwestycji. Z kart mogą korzystać także spółdzielnie mieszkaniowe i jednostki miejskie.
Jakie przykłady wdrażania wytycznych kart Gdańskich Przestrzeni Lokalnych można przytoczyć?
- Wdrażanie wytycznych GPL odbywa się na wielu płaszczyznach. Karty GPL były podstawą dla ponad 79 zgłoszeń w ramach Budżetu Obywatelskiego, a 39 projektów z lat 2020-2026 zostało wybranych do realizacji. Działania w ramach Gminnego Programu Rewitalizacji również korzystają z naszych analiz i wytycznych. W 11 miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego uwzględnione zostały wytyczne z kart, co sprzyja lepszemu przygotowaniu przyszłych projektów.
Jakie wyzwania dostrzegacie Państwo w przyszłości Gdańskich Przestrzeni Lokalnych?
- Po dziesięciu latach można ocenić projekt i wyciągnąć wnioski. Kadencyjność rad dzielnic może stanowić wyzwanie dla kontynuacji działań. Zdarza się, że nowi radni wprowadzają odmienne pomysły. Ważne jest, by pewne uniwersalne zagadnienia, takie jak dostęp do zieleni, były kontynuowane. W przeciwnym razie, powszechny dostęp do miejsc postojowych może wpływać negatywnie na jakość przestrzeni publicznych. Dbałość o ład przestrzenny oraz wsparcie edukacyjne są kluczowe dla przyszłego rozwoju. Zarządzanie projektem na poziomie międzyjednostkowym oraz transparentny przepływ informacji również wymagają stałego udoskonalania.
Podziękowania za rozmowę i życzenia dalszego rozwoju Gdańskich Przestrzeni Lokalnych!