Pochodzący z Lwowa pomnik Jana III Sobieskiego dotarł do Gdańska. Ma osiem metrów wysokości i waży siedem ton. Został odsłonięty w 1898 roku, jednak nie był pierwotnie przeznaczony dla Gdańska. Jego historia jest skomplikowana, a król mógł stanąć w Krakowie lub Warszawie, a po II wojnie światowej rozważano przekształcenie go w pomnik innej postaci historycznej.
Kawałek przedwojennego Lwowa w Gdańsku
Na cokole pomnika widnieje napis: "Janowi III Sobieskiemu. Lwów MDCCCXCVIII". Monument został ufundowany przez miasto Lwów, aby uczcić jedynego polskiego króla z tego regionu. Sobieski często odwiedzał Lwów, gdzie miał własną kamienicę.
Rzeźba została stworzona przez lwowskiego artystę Tadeusza Barącza, który był znany z licznych pomników upamiętniających postacie związane z polską i ukraińską historią.
Pomnik odsłonięto 20 listopada 1898 roku na skwerze przy Wałach Hetmańskich we Lwowie, gdzie obecnie znajduje się pomnik Tarasa Szewczenki. Ciekawostką jest, że do monumentu pozował lwowski przedsiębiorca Marian Stipal, pradziadek gdańskiego fotografa Leszka Pękalskiego.
Losy pomnika po II wojnie światowej
Po II wojnie światowej Lwów znalazł się w granicach ZSRR, co skłoniło władze do zastanowienia się nad losem pomnika Sobieskiego. Jednym z rozważanych pomysłów było przekształcenie go w pomnik Chmielnickiego, jednak ostatecznie zrezygnowano z tej koncepcji. W 1950 roku pomnik przekazano Polsce i tymczasowo umieszczono w Wilanowie, planując jego dalsze przeniesienie.
Gdańsk, Kraków i Wrocław starały się o przejęcie monumentu, a ostatecznie pomnik trafił do Gdańska, gdzie ustawiono go na Targu Drzewnym 26 czerwca 1965 roku.
Zmiany w przestrzeni publicznej Gdańska
Po zakończeniu wojny, nowe polskie władze usunęły z przestrzeni publicznej symbole związane z Prusami. W 1946 roku zlikwidowano pomnik żołnierzy pruskich. Decyzja ta, choć kontrowersyjna, była podyktowana silnymi nastrojami antyniemieckimi.
Przed ustawieniem Sobieskiego na Targu Drzewnym zmieniono również cokół, usuwając tablicę z napisami związanymi z Lwowem i dodając nową dedykowaną królowi. Informacje o lwowskim pochodzeniu pomnika przywrócono dopiero po 1989 roku.
Władze PRL zmieniły również orientację monumentu. W Gdańsku król został zwrócony w stronę zachodnią, co miało symboliczne znaczenie w kontekście zimnej wojny.
Relacje Sobieskiego z Gdańskiem
Jan III Sobieski regularnie odwiedzał Gdańsk, będący ważnym ośrodkiem gospodarczym i politycznym. Jego pierwsze wizyty miały miejsce już w latach 50. XVII wieku, a w 1677 roku, jako król, odegrał istotną rolę mediatora w sporze między Radą Miasta a rzemieślnikami.
Sobieski miał bliskie relacje z gdańskim astronomem Janem Heweliuszem, wspierając go finansowo i odwiedzając jego obserwatorium. W 1677 roku królowa Maria Kazimiera Sobieska urodziła w Gdańsku syna, co było wydarzeniem celebrowanym przez mieszkańców.
Kontrowersje dotyczące pomnika
Pomnik Jana III Sobieskiego w Gdańsku budzi różne opinie, zwłaszcza w kontekście proporcji między jeźdźcem a koniem, co sprawia, że wydaje się, jakby król dosiadał małego konia. Krytycy wskazują na te aspekty, jednak pomnik pozostaje istotnym symbolem historycznym i kulturowym.
Pomnik Sobieskiego jest nie tylko ważnym zabytkiem Gdańska, ale również przypomnieniem o związku Polski z Ukrainą oraz polskich Kresach.